Το γόνατο είναι η μεγαλύτερη και η πιο ταλαιπωρημένη άρθρωση στο σώμα, αφού σε κάθε μας βήμα δέχεται κραδασμούς, με διπλάσια έως και τριπλάσια δύναμη από το σωματικό μας βάρος. Απαρτίζεται από οστά, μύες, τένοντες, συνδέσμους και χόνδρο. Τα γόνατα συνδέουν το δύο μεγάλα οστά των κάτω άκρων, τον μηρό και την κνήμη, και λειτουργούν κάνοντας κυρίως έκταση, κάμψη και στροφικές κινήσεις, σε πιο περιορισμένο βαθμό. Ο μηρός, η κνήμη και η επιγονατίδα (που βρίσκεται στο πρόσθιο άνω μέρος του γόνατος) καλύπτονται από μία λεία, γλιστερή επιφάνεια, τον αρθρικό χόνδρο. Ο αρθρικός χόνδρος «τρέφεται» από το αρθρικό υγρό, που βρίσκεται μέσα στην άρθρωση και επιτρέπει στο γόνατο να κάνει κινήσεις χωρίς τριβές.

Ρήξη μηνίσκου

Κάθε γόνατο έχει δύο μηνίσκους ελλειπτικού σχήματος, που μοιάζουν με προστατευτικά μαξιλαράκια. Ο έξω μηνίσκος βρίσκεται στην εξωτερική πλευρά του γόνατος και ο έσω μηνίσκος βρίσκεται στην εσωτερική πλευρά του γόνατος. Όταν οι μηνίσκοι είναι δυνατοί και σε καλή κατάσταση, μειώνουν τους κραδασμούς, οι οποίοι αναπτύσσονται μεταξύ του μηριαίου οστού και του κνημιαίου οστού, ειδικά σε κάποιες συγκεκριμένες δραστηριότητες, όπως το περπάτημα, το ανέβασμα της σκάλας, ο χορός, το τρέξιμο ή η προσγείωση μετά από άλμα. Οι μηνίσκοι επίσης σταθεροποιούν και κατανέμουν ομοιόμορφα το σωματικό βάρος στην άρθρωση του γόνατος. Τραυματίζονται με έμμεση βία στροφικής καταπόνησης, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί κάποιος να πάθει ρήξη μηνίσκου, αν απλά παραπατήσει σε ένα σκαλοπάτι ή αν γονατίσει για να δέσει τα κορδόνια του. Τραυματισμοί μηνίσκων συμβαίνουν σε όλες τις ηλικίες. Βέβαια και η παχυσαρκία θεωρείται ότι επιβαρύνει την κατάσταση. Μετά την ηλικία των 50 χρόνων οι ρήξεις μηνίσκων είναι κυρίως εκφυλιστικού τύπου, εκδηλώνονται μετά από καταπόνηση ή μετά από χρόνια φθορά και δεν απαιτείται τραυματισμός για να εκδηλωθούν.

Ρήξη χιαστού

Στο κέντρο του γόνατος βρίσκονται οι δύο χιαστοί, ο πρόσθιος και ο οπίσθιος – ο όρος χιαστοί χρησιμοποιείται επειδή χιάζονται μεταξύ τους. Και οι δύο αυτοί σύνδεσμοι είναι καθοριστικοί για την κάμψη του γόνατος και του προσφέρουν σταθερότητα. Όταν το γόνατο «παρεκτρέπεται» από την κάμψη των 90 μοιρών, προκαλείται κάκωση, που μπορεί να περιλαμβάνει τη ρήξη των χιαστών, με πιο συνηθισμένη αυτή της ρήξης του πρόσθιου χιαστού. Ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος είναι ένας από τους πιο σημαντικούς συνδέσμους του γόνατος. Αποτρέπει και σταθεροποιεί κινήσεις, όπως την υπερβολική στροφή του γόνατος, το υπερβολικό τέντωμα του γόνατος και την πρόσθια μετατόπιση της κνήμης σε σχέση με τον μηρό. Όταν οι παραπάνω κινήσεις γίνουν σε μεγάλη δύναμη, έχουμε ρήξη του συνδέσμου. Ποικίλει από μικρή διάσταση των ινών του, με λίγο πόνο, μέχρι και ολική ρήξη του, με σοβαρό πόνο και ανικανότητα.

Ρήξη του έσω πλάγιου συνδέσμου

Ο σύνδεσμος είναι μια δυνατή δεσμίδα ινών συνδετικού ιστού, που προσφύεται από οστό σε οστό. Υπάρχουν δυο πλάγιοι σύνδεσμοι, ο έσω πλάγιος σύνδεσμος και ο έξω πλάγιος. Ο έσω πλάγιος σύνδεσμος είναι ο ισχυρότερος σταθεροποιητικός παράγοντας στην έσω επιφάνεια του γόνατος. Ο έξω πλάγιος σύνδεσμος είναι στενότερος και πιο αδύνατος από τον έσω πλάγιο και εκτείνεται από τον έξω μηριαίο κόνδυλο στην κεφαλή της περόνης. Ρήξη του έσω πλάγιου συνδέσμου προκαλείται από βία, που δρα στην εξωτερική επιφάνεια του γόνατος και οδηγεί σε απαγωγή της κνήμης σε σχέση προς το μηρό, ενώ το γόνατο βρίσκεται σε έκταση ή μικρή κάμψη. Η ρήξη του πλάγιου συνδέσμου είναι μια αθλητική, συνήθως, κάκωση.

Χόνδρινες και οστεοχόνδρινες βλάβες γόνατος

Ο αρθρικός χόνδρος αποτελεί ένα στρώμα από μαλακό και εξαιρετικά λείο ιστό, που καλύπτει τις επιφάνειες των οστών που αρθρώνονται μεταξύ τους. Έτσι εξασφαλίζεται η ομαλή κίνηση των αρθρώσεων, χωρίς τριβή, καθώς και η απορρόφηση των φορτίων. Οι βλάβες του αρθρικού χόνδρου αποτελούν μια πρόκληση για την Ορθοπαιδική Χειρουργική. Ο λόγος είναι ότι ο αρθρικός χόνδρος στερείται αιμάτωσης, κάτι που είχε επισημάνει από την αρχαιότητα ακόμα ο Ιπποκράτης. Η απουσία αιμάτωσης έχει ως συνέπεια την αδυναμία του οργανισμού να επουλώσει τις βλάβες του αρθρικού χόνδρου. Η μη σωστή και έγκαιρη αντιμετώπιση των χόνδρινων και οστεοχόνδρινων βλαβών μπορεί να οδηγήσει βαθμιαία στην επέκταση της βλάβης και, τελικά, την ολική καταστροφή της άρθρωσης (οστεοαρθρίτιδα).
Οι βλάβες του αρθρικού χόνδρου του γόνατος προέρχονται συνήθως από οξύ ή χρόνιο τραυματισμό, που έχει ως αποτέλεσμα την σύνθλιψη ή και την απόσπαση (μερική ή πλήρη) ενός τμήματος του αρθρικού χόνδρου.

Αθλητικές κακώσεις

Οι αθλητικές κακώσεις συμβαίνουν συνήθως κατά τη διάρκεια της μεγίστης απόδοσης του ανθρώπινου οργανισμού. Σε αυτές περιλαμβάνονται: το αιμάτωμα, η θλάση, η εκδορά, το διάστρεμμα και η ρήξη συνδέσμου, το αίμαρθρο, το ύδραρθρο και το εξάρθρημα προκειμένου για αρθρώσεις, το κάταγμα, καθώς και οι επανειλημμένοι τραυματισμοί που οδηγούν σε άσηπτες φλεγμονές, γνωστές ως σύνδρομα καταπονήσεως ή υπερχρήσεως. Η θεραπεία διακρίνεται σε συντηρητική και σε χειρουργική. Η συντηρητική θεραπεία περιλαμβάνει μια σειρά από μέτρα, που σκοπό έχουν να ελαχιστοποιήσουν την έκταση της κάκωσης και να βοηθήσουν τον οργανισμό στην αποκατάσταση της βλάβης. Η χειρουργική θεραπεία περιλαμβάνει μία σειρά από χειρουργικές πράξεις που σκοπό έχουν να επαναφέρουν τον τραυματία στην προ του τραυματισμού κατάσταση.
Οι πράξεις αυτές είναι:
• η παροχέτευση αιματώματος ή του αιμάρθρου
• η συρραφή των τραυματισθέντων μαλακών μορίων
• η πλαστική των τραυματισθέντων μαλακών μορίων που δεν είναι δυνατόν να αποκατασταθούν με άλλο τρόπο
• η οστεοσύνθεση του κατάγματος

Αρθρίτιδα

Μερικές φορές μπορεί να φθαρεί ο χόνδρος, να μεγαλώσουν και να παραμορφωθούν τα οστά της άρθρωσης ή να αναπτυχθεί ιστός ανάμεσα στα οστά της διάρθρωσης. Οι παθήσεις αυτές ονομάζονται αρθρίτιδες και έχουν ως αποτέλεσμα να δυσκολεύονται οι κινήσεις στις διαρθρώσεις. Οι αρθρίτιδες συνοδεύονται από πόνους, διογκώσεις, κοκκινίσματα και τοπικές αυξήσεις της θερμοκρασίας. Είναι διάφορων ειδών και μπορούν να προκληθούν από διάφορα αίτια, όπως τραυματισμούς των αρθρώσεων, παχυσαρκία, κακή διατροφή, υγρό περιβάλλον διαβίωσης ή ακόμη από ψυχολογικούς ή κληρονομικούς παράγοντες.

Οστεοαρθρίτιδα

Η οστεοαρθρίτιδα συνήθως εκδηλώνεται στις αρθρώσεις που «σηκώνουν» το μεγαλύτερο βάρος, δηλαδή στα γόνατα, στους μηρούς και στη σπονδυλική στήλη. Επίσης εμφανίζεται κυρίως στα δάκτυλα, στον αντίχειρα, στον αυχένα και στο μεγάλο δάκτυλο του ποδιού. Μπορεί να προκαλέσει δυσφορία στον πάσχοντα όταν, για παράδειγμα, λυγίζει το γόνατο ή θέλει να κινήσει τα δάκτυλά του κι έχει δυσκαμψία. Εμφανίζεται συνήθως σε άτομα ηλικίας άνω των 60 χρόνων, αλλά ενίοτε και σε άτομα μικρότερης ηλικίας (20 – 30 ετών). Τα συμπτώματα εκδηλώνονται σταδιακά. Υπάρχει πόνος ή δυσφορία όταν ο πάσχων κινεί συγκεκριμένες αρθρώσεις ή όταν έχει παραμείνει ακίνητος για μεγάλο διάστημα. Επίσης κάποιες αρθρώσεις μοιάζουν άκαμπτες ή «τρίζουν». Συνήθως το πρωί παρατηρείται ακαμψία, αλλά λίγα λεπτά αργότερα η αίσθηση αμβλύνεται.
Σύμφωνα με το Ελληνικό Ίδρυμα Ρευματολογικών Ερευνών, το 13% των ενηλίκων στη χώρα μας πάσχει από οστεοαρθρίτιδα. Όσοι έχουν παραπανίσια κιλά ή έχουν υποστεί τραυματισμούς είναι πιο ευάλωτοι. Ειδικά η παχυσαρκία έχει σχετιστεί με την οστεοαρθρίτιδα των γονάτων και των ισχίων, για τούτο και η απώλεια βάρους είναι σημαντική, καθώς μπορεί να μειώσει τη μακροπρόθεσμη βλάβη στις αρθρώσεις.

Αν το πρόβλημα επιμένει και ο ασθενής παύει να έχει ποιότητα ζωής, μπορεί να προχωρήσει – κατόπιν υποδείξεως του Ορθοπαιδικού Χειρουργού – σε φυσικοθεραπείες, με παράλληλη χρήση φαρμακευτικής αγωγής. Αν, παρόλα αυτά τα συμπτώματα επιμένουν, η αντικατάσταση άρθρωσης μπορεί να θεωρηθεί μια καλή εναλλακτική. Η διαδικασία επιλέγεται για τις σοβαρές περιπτώσεις οστεοαρθρίτιδας και αντικαθιστά μια κατεστραμμένη άρθρωση με μόσχευμα. Συνήθως τέτοιες επεμβάσεις γίνονται στα γόνατα και στα ισχία.

Οστεοαρθρίτιδα γόνατος

Συμβαίνει πιο συχνά σε ηλικιωμένους, υπέρβαρους και σε ανθρώπους που έχουν υποστεί σοβαρό τραυματισμό στις συγκεκριμένες αρθρώσεις. Ενίοτε το πρόβλημα είναι συνέπεια άλλων νόσων που προσβάλλουν τις αρθρώσεις, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, η ψωριασική αρθρίτιδα κ.ά.
Στα αρχικά στάδια ο ασθενής πονά έπειτα από περίοδο ακινησίας, όπως μετά τον ύπνο, και ο πόνος υποχωρεί με την κίνηση. Με την πάροδο του χρόνου ο πόνος γίνεται συνεχής και το εύρος κίνησης της άρθρωσης μειώνεται. Ο ορθοπαιδικός χειρουργός θα συστήσει κάποια φαρμακευτική θεραπεία και κινησιοθεραπεία. Για την οστεοαρθρίτιδα γόνατος η χειρουργική αντιμετώπιση περιλαμβάνει τον αρθροσκοπικό καθαρισμό του γόνατος, που μπορεί να καθυστερήσει την αρθροπλαστική για μερικά χρόνια, ιδίως σε νεώτερα άτομα. Η οριστική χειρουργική αντιμετώπιση γίνεται με αρθροπλαστική, κατά την οποία αφαιρούνται τμήματα της άρθρωσης που είναι καταστραμμένα από την οστεοαρθρίτιδα και αντικαθίστανται με τεχνητή άρθρωση φτιαγμένη από συνθετικό υλικό.

Νεανική ιδιοπαθής αρθρίτιδα

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μια αυτοάνοση φλεγμονώδης πάθηση, που προσβάλλει τις αρθρώσεις, αρχικά κάνοντάς τις δύσκαμπτες, διογκωμένες και με πόνο. Χρόνια μετά μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες βλάβες και σε αναπηρία. Είναι το πιο συχνά εμφανιζόμενο φλεγμονώδες ρευματικό νόσημα και προσβάλλει κυρίως άτομα ηλικίας από 35 έως 55 ετών. Μπορεί, ωστόσο, να εμφανιστεί και σε άλλες ηλικίες, ακόμη και σε παιδιά. Η πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας στα παιδιά είναι η νεανική ιδιοπαθής αρθρίτιδα (ΝΙΑ). Περίπου 1.000 παιδιά στην Ελλάδα πάσχουν από αρθρίτιδα. Η ΝΙΑ χτυπά 80-90 παιδιά ανά 100.000 ετησίως, αλλά η αιτία της παραμένει άγνωστη (για τούτο και λέγεται ιδιοπαθής). Ένα παιδί έχει ΝΙΑ όταν η νόσος εμφανίζεται πριν από τα 16 του χρόνια, όταν τα συμπτώματα διαρκούν για περισσότερες από 6 εβδομάδες (κυρίως για να αποκλείσουν μορφές παροδικής αρθρίτιδας που μπορεί να ακολουθούν ιογενείς λοιμώξεις) και τα αίτιά της είναι άγνωστα. Ο αρθρικός υμένας που περιβάλλει την άρθρωση, που είναι συνήθως πολύ λεπτός, γίνεται πολύ πιο παχύς, γιατί γεμίζει από φλεγμονώδη κύτταρα και η ποσότητα του υγρού που βρίσκεται μέσα στην άρθρωση αυξάνεται. Τα μαλακά μόρια που περιβάλλουν την άρθρωση φλεγμαίνουν και αυτά. Όλα αυτά προκαλούν διόγκωση, πόνο και περιορισμό της κινητικότητας της άρθρωσης.

ΜΙS (Minimally Invasive Surgery)

Στην ολική αρθροπλαστική του γόνατος, δια μέσου μικρής τομής (MIS), η μικρή τομή δεν γίνεται για αισθητικούς λόγους, αλλά για τη λιγότερη δυνατή βλάβη στα μαλακά μόρια. Κι αυτό γιατί όσο μεγαλύτερη είναι η βλάβη στα μαλακά μόρια, τόσο μεγαλύτερος είναι ο πόνος, η αιμορραγία και το διάστημα παραμονής στο νοσοκομείο. Οπότε, αυτό που θέλει ο χειρουργός, είναι να προσφέρει στον ασθενή την ποιότητα ζωής, που αποδεδειγμένα δίνει η ολική αρθροπλαστική, αλλά με λιγότερο πόνο, ευκολότερη αποκατάσταση και γρήγορη επάνοδο στις καθημερινές του δραστηριότητες.
Δια μέσου των μυών και των τενόντων ο ορθοπαιδικός χειρουργός φθάνει στην άρθρωση, όπου, με τη βοήθεια μικρών ειδικών εργαλείων, «παρασκευάζει» τις αρθρικές επιφάνειες, για να δεχτούν την πρόθεση της ολικής αρθροπλαστικής, με τον λιγότερο δυνατό τραυματισμό. Αξίζει εδώ να τονιστεί ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα απαιτητική τεχνική για τον χειρουργό, με μεγάλη καμπύλη εκμάθησης, που χρήζει ειδικής εκπαίδευσης και αφορά στους χειρουργούς που είναι, ήδη, εξοικειωμένοι με την παραδοσιακή κλασική ολική αρθροπλαστική και τις αρχές της.
Η τεχνική MIS έχει εφαρμογή σε περιπτώσεις αρθρίτιδας, που χειρουργούνται για πρώτη φορά και για περιπτώσεις που χρήζουν ολικής αρθροπλαστικής επιφάνειας. Περιπτώσεις με εκσεσημασμένη ραιβότητα ή βλαισότητα χρήζουν άλλων προθέσεων, πιο ενισχυμένων, που δεν γίνεται να τοποθετηθούν δια μέσου μικρής τομής, καθώς και σε περιπτώσεις επαναληπτικής επέμβασης. Όταν πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις, τότε η τεχνική MIS μπορεί να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια, με όλα της τα οφέλη:

•Μικρή τομή 8-10cm
•Μικρός τραυματισμός στα μαλακά μόρια
•Μικρή απώλεια αίματος
•Γρηγόρη αποκατάσταση
•Λιγότερος πόνος

Τι είναι η αρθροσκόπηση

Πρόκειται για μια ελάχιστα επεμβατική χειρουργική μέθοδο, η οποία επιτρέπει στον εξειδικευμένο χειρουργό να επισκοπεί και να διορθώνει διάφορες ενδαρθρικές βλάβες.
Το αρθροσκόπιο είναι θεμελιώδες εργαλείο. Εισάγεται δια μέσου μικρών οπών στις αρθρώσεις, οι οποίες επισκοπούνται και ακολούθως δημιουργείται άλλη «πόρτα», δηλαδή άλλη μικρή οπή, δια της οποίας εισάγονται τα ειδικά εργαλεία, με τα οποία θα διορθώσουμε τις ενδαρθρικές βλάβες. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο χειρουργός βλέπει καλύτερα το εσωτερικό της άρθρωσης με την αρθροσκόπηση, παρά με αρθροτομή, δηλαδή με ανοιχτή επέμβαση .
Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι:

•Μικρός τραυματισμός
•Μικρός η καθόλου πόνος
•Μικρή παραμονή στο νοσοκομείο
•Γρηγόρη επάνοδο στις προηγούμενες δραστηριότητες

Επιπλοκές: Λίγες, αναστρέψιμες και αντιμετωπίσιμες

Ψηφιακή τεχνολογία – CAOS

Η ψηφιακή τεχνολογία μπήκε σταδιακά στη χειρουργική πρακτική, με σκοπό την καλύτερη προεγχειριτική απεικόνιση, τον αυτοματοποιημένο σχεδιασμό της επέμβασης και την εκτέλεση συγκεκριμένων χειρουργικών χρόνων, με ακρίβεια και με ασφάλεια. Η νέα αυτή τεχνολογία ονομάζεται caos (computer assisted orthopedic surgery)

Γενικές αρχές

Ένα από τα πιο σημαντικά στάδια είναι η προεγχειριτική συλλογή στοιχείων, που γίνεται συνήθως με τρισδιάστατη αξονική ή με μαγνητική τομογραφία. Οι εικόνες αυτές υποβάλλονται σε ψηφιακή επεξεργασία και προκύπτει ένα τρισδιάστατο μοντέλο του γόνατος – ισχίου, πάνω στο οποίο ο χειρουργός μπορεί να κάνει διάφορες μετρήσεις.
Το επόμενο στάδιο είναι η εξομοίωση της επέμβασης στον υπολογιστή, κατά την οποία είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν όλοι οι εγχειρητικοί χρόνοι και, κυρίως, να υπολογιστούν τα κοψίματα σε μια αρθροπλαστική.
Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι, σε κάθε περίπτωση, το χέρι του χειρουργού είναι αυτό που θα φέρει σε πέρας τη χειρουργική επέμβαση και ότι ο υπολογιστής θα είναι ένα μέσο, που βοηθά τον χειρουργό, αλλά σε καμία περίπτωση δεν τον αντικαθιστά. Επιπλέον ο υπολογιστής αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για έναν άρτια εκπαιδευμένο χειρουργό και ένα «όπλο» στα χέρια κάποιου χωρίς εμπειρία.